عنوان: برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) دانشگاه علوم پزشکی سمنان 1382

مجریان: دکتر نوید دانائی, دکتر احمد عمادی، سعید حاجی‌آقاجانی، دکتر علی رشیدی‌پور

آدرس: سمنان، دانشگاه علوم پزشکی، مرکز مطالعه و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه،4441730  

مقدمه: دانشگاه بنابر آن‌چه که بیان می‌شود، مرکز تعلیم و تعلم و محل پرورش عقل است تا از طریق استدلال منطقی روز به روز بر نادانسته‌ها خط کشیده و بر جمع دانسته‌ها بیافزاید و آنچه که انقلاب اسلامی به ما آموخته، همین تفکر و تعلق بوده است, که هر دانش‌ور و دانشگاهی در خود بنگرد و خود را شایسته مسندی سازد که بر آن قرار دارد؛ لذا انتخاب نظام مدیریتی دانشگاه با توجه به تنوع خدمات و رسالتی که به عهده گرفته بسیار مشکل است و برای اینکه به اهداف درازمدت خود دست یابد, لازم است  دانشگاه در مقابل وضعیت و موقعیت‌های متغیر محیط و نوآوری‌های تکنولوژی و ارزش‌های اجتماعی، خود را آماده نماید. لذا برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) به عنوان یک فرآیند پیوسته و پویا روش مناسبی است که برای تأمین سازگاری رسالت و اهداف دانشگاه با توجه به تغییرات محیطی و موقعیت‌های پیش رو در نظر گرفته می‌شود. به این منظور کمیته راهبردی دانشگاه با مشارکت مدیران و جمعی از کارشناسان حوزه‌های مختلف دانشگاه اقدام به تدوین برنامه استراتژیک سه ساله دانشگاه نمود تا بتواند دانشگاه حیات خود را در محدوده محیطی متغیر ادامه دهد و آمادگی لازم را برای تأمین و تثبیت وضعیت آینده خود رقم بزند.

روش کار: به منظور تدوین برنامه راهبردی در دانشگاه، کمیته راهبردی از بین مدیران و کارشناسان دانشگاه که توسط مرکز مطالعه و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه پیشنهاد شده بودند،  انتخاب  و در بهمن ماه 1380  با حضور ریاست دانشگاه شکل گرفت و در اولین جلسه ضرورت و اهمیّت داشتن برنامه راهبردی برای دانشگاه مورد تصویب قرار گرفت و سپس به منظور افزایش دانش و توانائی در برنامه‌ریزی استراتژیک و آشنائی کاربردی با مدل برا یسون و الگوهای پیشنهادی دیگر کارگاه دو روزه‌ای برگزار گردید و سپس طرح اجرائی برنامه راهبردی دانشگاه بر اساس مدل برنامه‌ریزی استراتژیک برایسون و با استفاده از روش تجزیه و تحلیل محیط به روش ماترس (SWOT) که شامل تعیین نقاط ضعف, قوت, تهدیدات و فرصت‌ها بود, طراحی و به اجرا گذاشته شد. برنامه‌ریزی استراتژیک به‌صورت بحث و تبادل نظرهای گروهی در قالب حدود 95 جلسه 2 ساعته و مکمل آن حدود 500 ساعت وقت صرف شده از سوی افراد گروه در خارج از جلسات انجام گردید, که نهایتاً برنامه راهبردی با استفاده از متدلوژی ارائه شده تدوین و به هیات رئیسه دانشگاه جهت تصویب و اجرا ارسال گردید.

یافته‌ها: حاصل استمرار جلسات گروهی کمیته راهبردی دانشگاه با مدیران و کارشناسان از سال 1380 موجب شد تا این کمیته موفق به کسب نتایج زیر در برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) دانشگاه  گردد. 

تعیین رسالت برای دانشگاه، تعیین دورنما و بیانیه دور نما، تعیین بیانیه ارزش‌ها، تهیه لیست ذینفع‌ها و میزان درصد تاثیرگذاری آنها در برنامه‌های دانشگاه، تعیین عوامل موثر درونی (نقاط قوت و ضعف) و عوامل بیرونی (تهدیدها و فرصت‌ها) و دسته بندی و اولویت بندی آنها، و دسته بندی و اولویت بندی آنها، تجزیه و تحلیل عوامل درونی و بیرونی از طریق ماتریس (SWOT) و سنجش کمی آنها جهت تعیین جایگاه دانشگاه و تعیین موضوعات استراتژیک، تهیه نمودار استخوان ماهی برای موضوعات در دسته مشکل و تهیه مستندات بارش افکار برای موضوعات در دسته توسعه، تدوین 5  هدف کلی کلان و 12 هدف بخشی، تدوین استراتژی‌های مرتبط با اهداف کلان و بخشی و نهایتاً تدوین گزارش نهائی برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) برای سه سال آینده (1385-1383) دانشگاه بود.

نتیجه‌گیری: چون برنامه‌ریزی راهبردی دانشگاه بر اساس اصول علمی و مبتنی بر تحلیل جامع از شرایط محیط داخلی و خارجی تهیه گردیده و اهداف و استراتژی‌های تدوین شده مبتنی بر آینده است و نه گذشته, لذا با توجه به شرایط دانشگاه علوم پزشکی سمنان و وظایف آن, برنامه‌ریزی استراتژیک با واقعیت دانشگاه نزدیک‌تر بوده و این برنامه می‌تواند مدیران دانشگاه را برای سازگاری با تغییرات محیطی و مواجه با مشکلات احتمالی بیش از پیش تقویت کند به نحوی که  این طرح موجب شد تا مدیران با شرکت در کارگاه‌ها و جلسات متعدد کمیته راهبردی دانشگاه با فرآیند تدوین برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) آشنا و مشارکت نمایند و بدین طریق آگاهی, دانش و نگرش لازم را در جهت تجزیه و تحلیل وضعیت محیط اداری خود به صورت مستند کسب نمایند و مهارت‌های لازم را برای برنامه‌ریزی و چگونگی تدوین ماموریت‌های دانشگاه و همچنین چشم‌انداز و تدوین اهداف و استراتژی‌های اولویت‌دار دانشگاه که برنامه‌ریزی درازمدت، خصوصی سازی, کاربردی کردن پژوهش‌ها و پیاده کردن شیوه‌های مدیریت مشارکتی می‌باشد آشنا گردند و بدین طریق شرایط مساعدی برای اجرای مدیریت استراتژیک در دانشگاه فراهم گردد و از روزمرگی دور و به انجام فعالیت‌های هدف‌مند و بر اساس اولویت‌های مشخص دانشگاه که در قالب این طرح تدوین شده حرکت نمایند.

واژه های کلیدی: برنامه‌ریزی استراتژیک, برنامه‌ریزی راهبردی, دانشگاه علوم پزشکی سمنان.